كرد كه : آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ( 1 ) . . . ، اگر عمل صالح از جملهء ايمان بودى ، اين تكرار لغو بودى و به مثابت آن بودى كه گفتى : انّ الَّذين امنوا و امنوا ، و اين نه كلام حكيم بود . اين جمله دليل است بر آن كه : ايمان تصديق به دل است . پس خلاف قول معتزليان و حشويان اهل اخبار كه گفتند : ايمان تصديق به دل باشد و اقرار به زبان و عمل به اركان ، و اخبارى كه در اين باب روايت كرده‌اند بعضى مردود است از آن كه سندش مطعون است ، و بعضى آحاد است كه ايجاب علم نكند ، و آنچه به أدلَّهء قاطعه درست شده باشد ، براى آن ترك نكنند ، و بعضى متأوّل است ، و اين در كتب اصول مشروح باشد ، استقصاى كلام در اين باب اين كتاب احتمال نكند . امّا « غيب » ، هر چه مغيّب باشد از چشمها و مصوّر باشد در دلها ، و اين مصدرى است به جاى اسم فاعل نهاده ، چنان كه : « صوم » به معنى « صائم » ، و « زور » به معنى « زائر » . ابو العاليّه مىگويد : ايمان به غيب ، آن باشد كه ايمان آرد ( 2 ) به خداى تعالى و فرشتگانش و كتابهايش و پيغمبرانش ( 3 ) و قيامت و بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب و بعث و نشور ( 4 ) ، اين همه غيب است . عطا مىگويد : مراد آن است كه مَنْ آمَنَ بِاللَّه ( 5 ) هر كه به خداى ايمان دارد ، به غيب ايمان داشته باشد . عاصم بن أبى النّجود مىگويد : مراد به غيب ، قرآن است . كلبى مىگويد : از قرآن آنچه نيامده بود ، غيب ( 6 ) است . ابن جريج مىگويد : مراد به غيب وحى است ، بيانش قوله تعالى : عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِه أَحَداً ( 7 ) ، اى على وحيه ، و قوله : وَما هُوَ عَلَى الْغَيْبِ بِضَنِينٍ ( 8 ) .

--> ( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 25 ، و نيز 52 مورد ديگر در سوره‌هاى مختلف . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : آورد . ( 3 ) . فق ، وز : پيغامبرانش . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها كه . ( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 62 و 177 ، سورهء مائده ( 5 ) آيهء 69 ، سورهء توبه ( 9 ) آيهء 18 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها آن . ( 7 ) . سورهء جن ( 72 ) آيهء 26 . ( 8 ) . سورهء تكوير ( 81 ) آيهء 24 .